Hoe werkt antipsychotica?


Een stof die de werking van dopamine tegengaat heet een dopamineantogonist. Een dopamineanatgonist vermindert ook de impact of de betekenis van een stimulus op gedrag. Dit is een belangrijke eigenschap die alle effectieve antipsychotica met elkaar gemeen hebben.
Bij patiënten met wanen en/of hallucinaties verminderen anti-psychotica de onderliggende verstoorde dopaminerge neurotransmissie. Hierdoor neemt het belang af dat zij hechten aan deze ideeen en waarnemingen. Deze theorie over het werkingsmechanisme van antipsychotica verklaart een aantal klinische verschijnselen tijdens de behandeling met antipsychotica.

Een dopamineblokkade ontstaat zeer snel na de eerste toediening van antipsychotica en vanaf dat moment neemt het belang af dat patiënten hechten aan hun ervaringen, waarnemingen en gedachten. Wanneer psychotische verschijnselen afnemen, dan valt vaak opdat niet zozeer de inhoud van de overtuiging verandert als wel het belang dat gehecht word aan die overtuiging. Bij het verbleken van hallucinaties treedt een verglijkbaar proces op. De geluidssterkte en de frequentie van optreden van de hallucinaties verminderen gedurende het herstel. Niet zozeer de letterlijke boodschap van bijvoorbeeld stemmen verandert, zelfs de overtuiging dat stemmen van buiten komen blijft bestaan, maar de impact die de stemmen hebben neemt geleidelijk af. Het maakt allemaal minder indruk en verdwijnt naar de achtergrond van de aandacht.

Het ervaren van de importantie van waarnemingen en ideeën is echter ook de drijvende kracht achter bezigheden en interacties van mensen. Waarschijnlijk dempt hetzelfde mechanisme dat het vuur haalt uit de psychotische symptomen ook de normale motivatie, verlangens en plezier. Er zijn geen antipsychotica die alleen maar impact hebben op abnormale processen en niet op normale. Dit is des te problematischer aangezien verminderde motivatie en ervaring van plezier inherent is aan schizofrenie en hierbij onafhankelijk van het gebruik van medicatie voorkomt. (deze verschijnselen worden negatieve symptomen genoemd). Misschien is het frequent optreden van drugsmisbruik bij patiënten met schizofrenie te verklaren als een poging om het gevoel van verminderde importantie te boven te komen.

Er zijn aanwijzingen dat er een optimaal nivo is van dopaminerge neurotransmissie: te veel demping is onplezierig, maar een overmatige dopaminerge neurotransmissie kan ook als onplezierig worden ervaren. Er moet gezocht worden naar een, per patiënt verschillende, dosering van antipsychotica die een zo optimaal mogelijk nivo van dopaminerge neurotransmissie toelaat.

Antipsychotica blokkeren dopaminereceptoren in de hersenen. Het hangt van de dosering en van de eigenschappen van het medicament af of deze blokkade gedeeltelijk of geheel is. Antipsychotische effectiviteit blijkt samen te hangen met een blokkade van ongeveer 60 tot 70% van de dopamine-2 (D²-) receptoren. Bij patiënten bij wie antipsychotica niet helpen, blijkt de blokkade overigens in dezelfde mate aanwezig. De dosis sterk verhogen is dan ook niet zinvol. Vaak treden dan veel meer bijwerkingen op zonder het therapeutisch effect toeneemt. Ook de nieuwe antipsychotica (zoals clozapine, olanzapine, risperidon, quetiapine en aripiprazol) hebben therapeutisch effect via de blokkade van dopaminereceptoren. Het anti psychotische effect van antipsychotica is in vele studies aangetoond.

Antipsychotica behoren tot de meest effectieve medicamenten die we kennen in de geneeskunde. Bij ongeveer 70% van de patiënten verdwijnt de psychose binnen enkele weken bij toediening van antipsychotica. Ongeveer 55% van de patiënten die een placebo hebben gebruiken krijgen binnen zes maanden een psychotische terugval tegenover 20% van de patiënten die antipsychotica gebruiken. Meestal treedt binnen enkele uren een effect op de onrust en gespannenheid op. Over het algemeen verdwijnen hallucinaties binnen een week na de start met antipsychotica.

Het kan wat langer duren voor dat de dosering van een antipsychoticum word verhoogd, omdat patiënten in de eerste weken van de behandeling nog niet helemaal ‘psychosevrij’ zijn. Dat is over het algemeen niet zinvol. De meeste patiënten die voor het eerst worden behandeld met een antipsychoticum hebben genoeg aan een dosering tussen 2 en 7 mg haloperidol of een daarmee overeenkomende dosering van een ander antipsychoticum.
Bron:
Zorg rondom Schizofrenie
Dr. B van Mijel en Dr. T. Kuipers
Bohn, Stafleu van Lochum

You may also like...